Hiện nay, con đường gia nhập thị trường lao động của người trẻ đang ngày càng trở nên chật vật. Theo nhận định từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các khảo sát nhân sự, những công việc cấp thấp từng đóng vai trò "bước đệm" giúp sinh viên mới ra trường làm quen với môi trường công sở đang thu hẹp mạnh mẽ. Các vị trí như hành chính, nhập liệu hay chăm sóc khách hàng cơ bản được dự báo sẽ sụt giảm đáng kể trong vòng 3 đến 5 năm tới. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ tự động hóa. AI hiện có thể đảm nhận tốt các nhiệm vụ lặp đi lặp lại, giúp doanh nghiệp tinh gọn bộ máy nhân sự (có bộ phận giảm tới 70% nhân lực) mà vẫn duy trì hoặc nâng cao hiệu suất.
Trước áp lực tối ưu hóa chi phí, các nhà tuyển dụng ngày càng có xu hướng tìm kiếm những ứng viên có khả năng xử lý nhiệm vụ chuyên sâu và tạo ra giá trị ngay lập tức. Điều này vô tình tạo ra một nghịch lý lớn: người trẻ cần có kinh nghiệm để xin việc, nhưng lại không thể tìm được việc làm để tích lũy kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc hạn chế tuyển dụng nhân sự chưa có kinh nghiệm cũng mang lại rủi ro dài hạn cho chính các doanh nghiệp. Nếu không đào tạo lớp trẻ ngay từ bây giờ, thị trường sẽ đối mặt với nguy cơ đứt gãy "đường ống nhân tài" và thiếu hụt trầm trọng đội ngũ nhân sự lành nghề trong 5 đến 10 năm tới.

Dù bức tranh việc làm có nhiều thay đổi, doanh nghiệp thực tế vẫn có nhu cầu tuyển dụng người trẻ, nhưng trọng tâm đã chuyển dịch sang các mảng chuyên sâu như kỹ thuật, AI, dữ liệu và marketing. Thay vì chỉ nhìn vào số năm kinh nghiệm, các nhà tuyển dụng hiện đại đánh giá cao kỹ năng thực chiến, thái độ làm việc và khả năng ứng dụng công nghệ.

Để tháo gỡ bài toán này, các chuyên gia đề xuất sự thay đổi đồng bộ từ nhiều phía:

• Về phía giáo dục và doanh nghiệp: Cần đẩy mạnh mô hình đào tạo thực chiến, biến doanh nghiệp thành "giảng đường mở rộng" để sinh viên trực tiếp tham gia vào các dự án thực tế ngay khi còn đi học.

• Về phía người trẻ: Cần chủ động thích ứng bằng cách sử dụng AI để tự học, tự thực hiện các dự án cá nhân nhằm xây dựng hồ sơ năng lực (portfolio) vững chắc thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm làm việc toàn thời gian.

• Về phía nhà tuyển dụng: Cần linh hoạt hơn, mô tả rõ năng lực yêu cầu công việc thay vì cứng nhắc đòi hỏi 1-2 năm kinh nghiệm, qua đó mở ra cơ hội và tránh lãng phí nguồn nhân lực trẻ đầy tiềm năng.

Nguyễn Thị Diệu Uyên.